انجمن مهندسی شیمی ایران مهندسی شیمی ایران 1735-5400 24 140 2025 08 23 A Comparative Investigation of Caraway and Synthesized Activated Carbon as Highly Effective Adsorbent for Acid Dye تصفیۀ پساب بااستفادهاز زیرۀ سیاه و کربن فعال سنتزشده به عنوان جاذب بسیار مؤثر برای حذف رنگزای اسیدی 53 70 205712 10.22034/ijche.2024.448444.1407 FA سیدعلی حسینی مرادی استادیار فیزیک، دانشگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص) مجید امیزاده مربی فیزیک، دانشگاه امام علی(ع) Journal Article 2024 03 13 In this study, the removal of acid blue 92 (AB92) dye was investigated using black cumin as a natural adsorbent and the resulting activated carbon. Activated carbon was produced from black cumin with the help of ultrasound and by Box-Behnken design. The results showed that activated carbon as an adsorbent requires a small amount to achieve maximum color removal. It was observed that increasing the AB92 concentration from 10 to 50 mg/L led to a decrease in the removal percentage, dropping from 96.75% to 89.38%. Adsorption isotherms and thermodynamics were studied to compare the adsorption capacity, rate, and mechanisms. The absorption process follows the Langmuir isotherm and pseudo-second order model, which shows its spontaneity and exothermic nature. As the dye concentration increases, the rate constant (k2) decreases from 0.05 to 0.004 for black cumin and 0.135 to 0.003 activated carbon, which proves the competition for adsorption sites at higher concentrations. The results showed that the interaction between the active sites on the surface of the adsorbent and the dye molecules controls the adsorption process. Negative enthalpy values indicate an exothermic absorption process, where higher temperatures lead to increased dye removal. در این مطالعه، حذف رنگزای اسیدی آبی 92 (AB92) بااستفاده‌از زیرۀ سیاه به‌عنوان یک جاذب طبیعی و کربن فعال حاصل‌از آن بررسی‌شد. ضایعات زیرۀ سیاه از تولیدکنندگان محلی زیره به‌دست‌آمد. درابتدا، زیرۀ سیاه آسیاب‌شد و سپس، کربن فعال بااستفاده‌از چهار عامل فعال‌کنندۀ مختلف، شامل: اسید فسفریک، اسید سولفوریک، هیدروکسید سدیم و هیدروکسید پتاسیم به‌طور جداگانه بااستفاده‌از جریان نیتروژن و دستگاه ریزموج (مایکروویو) تولیدشد. ابتدا، عوامل تأثیرگذار بر رنگبری به‌وسیلۀ جاذب طبیعی بررسی‌ و درادامه، بااستفاده‌از روش طراحی آزمایش Box-Behnken عوامل تأثیرگذار بر میزان و نوع کربن فعال تولیدشده، بررسی‌شد. نتایج نشان‌داد که کربن فعال به‌عنوان یک جاذب، به‌مقدار کمی برای دستیابی‌به حداکثر حذف رنگ نیازدارد. هم‌چنین، در شرایط مشابه (مقدار جاذب: 0/1 گرم در لیتر، زمان رنگبری: 60 دقیقه و غلظت رنگ 50mg/L) میزان حذف رنگ برای جاذب زیرۀ سیاه و کربن فعال حاصل‌از آن به‌ترتیب مقدار 5/61 و 86/98% به‌دست‌آمد. این نتایج نشان‌می‌دهد که در شرایط مشابه، کربن فعال به‌دلیل تخلخل بسیار بالاتر، دارای میزان جذب رنگ بیشتری است. برای مقایسۀ ظرفیت جذب، نرخ جذب و سازوکار‌های جذب، ایزوترم‌ها و ترمودینامیک جذب، برای هر دو جاذب طبیعی و کربن فعال مطالعه‌شد. فرایند جذب از مدل ایزوترم لانگمویر و شبه‌مرتبۀ دوم پیروی‌میکند، که خودبه‌خودی‌بودن و طبیعت گرمازای آن را نشان‌میدهد. با افزایش غلظت رنگ، ثابت سرعت (k2) از 0/05 به 0/004برای زیرۀ سیاه و 0/135 تا 0/003 کربن فعال کاهش‌می‌یابد که رقابت برای مکان‌های جذب را در غلظت‌های بالاتر اثبات‌می‌کند. نتایج نشان‌داد که برهم‌کنش بین مکان‌های فعال روی سطح جاذب و مولکول‌های رنگ، فرایند جذب را کنترل‌می‌کند. مقادیر منفی آنتالپی یک فرایند جذب گرمازا را نشان‌می‌دهد که دماهای بالاتر منجربه افزایش دفع رنگ می‌شود.

https://www.ijche.ir/article_205712_568753f39b3dce2073b38648f1876e91.pdf